De VNG representeert de ruim 300 Nederlandse gemeenten en werkt samen met haar afdelingen
aan een krachtige lokale overheid. VNG Realisatie stelt daarbij de lokale uitvoering van de
maatschappelijke opgaven door gemeenten centraal. Onder meer door actief te participeren in de
netwerken van gemeenten en hun partners, door samenwerking te stimuleren via ‘samen
organiseren’ en waar mogelijk standaarden te ontwikkelen die de dienstverlening van gemeenten
verbeteren.
VNG Realisatie draagt bij aan vier gemeentelijke speerpunten:
• Werken als één overheid, met leden en partners, aan het oplossen van maatschappelijke
vraagstukken op sociaal, fysiek en veiligheidsdomein;
• Verbeteren van de dienstverlening;
• Een efficiënte en wendbare organisatie;
• Anticiperen op de toekomst.
1.2 Over Kenniscentrum Innovatie en GROEI-programma
Het Kenniscentrum Innovatie van VNG Realisatie ondersteunt gemeenten bij het ontwikkelen,
promoten, formaliseren en opschalen van intergemeentelijke samenwerkingsinitiatieven. Via het
programma GROEI (Gemeentelijke Realisatie en Opschaling van Experimenten en Innovatie)
wordt een herbruikbare aanpak ontwikkeld voor de ondersteuning van community’s in de
opschaling van hun samenwerkingsinitiatief.
Veel gemeenten ontwikkelen succesvolle (open source) innovaties, maar ondervinden uitdagingen
bij het borgen en opschalen ervan. Het Kenniscentrum Innovatie biedt structuur en ondersteuning
in verschillende fasen:
• Initiatieffase: aanjagen, kennistafels organiseren, adviseren over architectuur en
Common Ground, community building
• Formalisatiefase: begeleiden governance-inrichting, organiseren besluitvorming,
adviseren over samenwerkingsvormen, ondersteuning bij administratie van
communitygelden, inkoop en aanbesteding
• Borging: helpen passende ‘landingsplaats’ te vinden voor beheer
1.3 Omschrijving van de opdracht
De opdrachtnemer draagt bij aan de professionalisering van de GROEI-aanpak door drie
kernopgaven te ontwikkelen: het werkproces, de toolbox voor de formalisatiefase en het
onboardingsprogramma. Samen vormen deze de basis voor schaalbare ondersteuning van
intergemeentelijke samenwerkingsinitiatieven in het Kenniscentrum Innovatie.
De opdracht bestaat uit drie kernopgaven:
1. Werkprocesinrichting: start, doorstroom en uitstroom
Het werkproces voor ondersteuning van intergemeentelijke samenwerkingsinitiatieven moet
worden vormgegeven met focus op start, doorstroom (tussen fasen) en uitstroom. De
opdrachtnemer ontwikkelt:
• Werkwijze en formats om bij de start van samenwerkingen tussen VNG en communities
heldere afspraken te maken over doelen, aanpak en verwachtingen.
• Doorstroomcriteria en checkpoints voor faseovergangen (initiatieffase → formalisatiefase →
beheerfase)
• Uitstroomproces met exit-criteria en afronding
• Werkprocesbeschrijving met rollen, verantwoordelijkheden en beslismomenten
• Monitoringskader voor voortgangsbewaking per fase
Het werkproces wordt overgedragen aan het Kenniscentrum Innovatie.
2. Toolbox-doorontwikkeling voor de formalisatiefase
De opdrachtnemer ontwikkelt minimaal 3 nieuwe tools specifiek voor de ondersteuning van
samenwerkingsverbanden in de formalisatiefase. Een tool bestaat uit één of meerdere templates,
handreikingen, werkprocessen, werkvormen, formats, inclusief gebruikershandleiding, gericht op
het wegnemen van een drempel voor opschaling. De tools worden gekozen op basis van
praktijkbehoeften bij communities die door het Kenniscentrum Innovatie worden ondersteund. Te
denken valt aan:
• Werkwijzen en instrumenten voor het instellen en innen van een communitybijdrage
• Instrumenten en templates voor het inrichten van governance
• Formats voor formalisering van samenwerkingsverbanden
• Innovatieve oplossingen voor de transitie naar beheer (denk aan steward owned)
Elke tool wordt:
• Afgestemd met relevante stakeholders
• Gevalideerd in praktijk met tenminste één samenwerkingsverband
• Opgeleverd met een gebruikersinstructie
De tools worden overgedragen aan het Kenniscentrum Innovatie.
3. Onboardingsprogramma en Community of Practice
Om de GROEI-aanpak overdraagbaar te maken, ontwikkelt de opdrachtnemer een
onboardingstraject: een reeks werkvormen en sessies waarmee begeleiders van
intergemeentelijke samenwerkingsinitiatieven zelfstandig met de GROEI-toolbox kunnen werken.
Het onboardingstraject wordt gevalideerd en verfijnd via een Community of Practice. Deze
community fungeert als:
• Testomgeving voor validatie van het onboardingstraject
• Leerplek voor kennisuitwisseling tussen deelnemers
• Platform waar deelnemers gezamenlijk next steps bepalen
De community of practice bestaat uit minimaal 4 bijeenkomsten met minimaal 3 verschillende
deelnemers. Op basis van hun ervaringen wordt het onboardingstraject iteratief verbeterd. De
opdracht resulteert in een gevalideerd onboardingstraject en een evaluatierapport met
aanbevelingen voor duurzame borging van de community.
Het onboardingsprogramma wordt overgedragen aan het Kenniscentrum Innovatie.
1.4 Werkzaamheden en verantwoordelijkheden
De opdrachtnemer is verantwoordelijk voor het autonoom vormgeven en uitvoeren van
onderstaande werkzaamheden, op de drie kernopgaven:
A. Werkprocesinrichting: start, doorstroom en uitstroom
• Ontwikkelen van werkwijze en formats voor de startfase: heldere afspraken tussen VNG
en communities over doelen, aanpak, verwachtingen en wederzijdse
verantwoordelijkheden
• Ontwerpen van doorstroomcriteria en checkpoints voor faseovergangen (initiatieffase →
formalisatiefase → beheerfase)
• In kaart brengen en opstellen van uitstroomproces met exit-criteria en afsluitprocedure
• Opstellen van werkprocesbeschrijving met rollen, verantwoordelijkheden en
beslismomenten per fase
• Ontwikkelen van monitoringskader voor voortgangsbewaking per fase
• Visualiseren van het werkproces in overzichtelijke flowcharts en processtappen
• Valideren en afstemmen van het werkproces met relevante stakeholders binnen het
Kenniscentrum Innovatie
• Overdragen van werkproces aan Kenniscentrum Innovatie met toelichting en handleiding
B. Toolbox-doorontwikkeling voor formalisatiefase
• Inventariseren van praktijkbehoeften bij communities in formalisatiefase (in samenspraak
met Kenniscentrum Innovatie)
• Selecteren van minimaal 3 tools die concrete drempels voor opschaling wegnemen
• Ontwerpen en ontwikkelen van elk van de tools, bestaande uit:
◦ Templates, handreikingen, werkvormen en/of formats
◦ Gebruikershandleiding per tool
• Afstemmen van elke tool met relevante stakeholders
• Valideren van elke tool in de praktijk met tenminste 1 samenwerkingsverband
• Iteratief bijstellen op basis van validatie-ervaringen en feedback
• Documenteren van validatiebevindingen per tool
• Overdragen van tools aan Kenniscentrum Innovatie inclusief gebruiksinstructies
C. Onboardingsprogramma en Community of Practice
• Ontwikkelen van onboardingstraject bestaande uit reeks werkvormen en sessies voor
zelfstandig gebruik GROEI-toolbox
• Samenstellen van ondersteuningsmaterialen (zoals kennismakingsdocumenten,
instructievideos, stap-voor-stap handleidingen)
• Opzetten en faciliteren van Community of Practice met minimaal 3 verschillende
deelnemers
• Organiseren van minimaal 4 bijeenkomsten (online of fysiek) voor:
◦ Validatie van onboardingstraject in praktijk
◦ Kennisuitwisseling tussen deelnemers over toepassing GROEI
◦ Gezamenlijke bepaling van next steps
• Documenteren van bijeenkomsten met verslaglegging en opbrengsten
• Iteratief verbeteren van onboardingstraject op basis van praktijkervaringen deelnemers
• Evalueren van community en onboardingstraject
• Opstellen van evaluatierapport met lessen, concrete verbeterpunten en aanbevelingen
voor 2027
De opdrachtnemer werkt zelfstandig en bepaalt de eigen werkwijze, werktijden en inzet van
middelen. VNG Realisatie treedt op als opdrachtgever en stelt kaders, maar stuurt niet op
werkzaamheden of aanwezigheid. De opdrachtnemer is vrij om onderdelen van de opdracht uit te
besteden aan derden, mits de kwaliteit en DBA-compliance gewaarborgd blijven.
1.5 Resultaat van de opdracht
De opdracht resulteert in concrete, SMART-geformuleerde deliverables die publiek toegankelijk
worden gemaakt en worden overgedragen aan het Kenniscentrum Innovatie.
Resultaatgebied 1: Werkproces start, doorstroom en uitstroom
Oplevering: Q3 2026
Inhoud:
• Werkwijze en formats voor startfase (afspraken over doelen, aanpak, verwachtingen)
• Doorstroomcriteria en checkpoints per faseovergang (initiatieffase → formalisatiefase →
beheerfase)
• Uitstroomproces met exit-criteria en afsluitprocedure
• Werkprocesbeschrijving inclusief:
◦ Flowchart met processtappen
◦ Rollen en verantwoordelijkheden per fase
◦ Beslismomenten en escalatieprocedures
• Monitoringskader met KPI’s per fase
• Format voor go/no-go besluitvorming bij faseovergangen
• Handleiding voor toepassing van het werkproces door Kenniscentrum Innovatie
• Overdracht aan Kenniscentrum Innovatie met toelichting
Acceptatiecriteria:
• Werkproces is in kaart gebracht en visueel inzichtelijk gemaakt (flowchart)
• Formats voor startfase maken heldere afspraken mogelijk
• Criteria voor doorstroom en uitstroom zijn objectief toepasbaar en ondubbelzinnig
geformuleerd
• Werkproces is afgestemd met relevante stakeholders binnen Kenniscentrum Innovatie
• Documentatie maakt zelfstandige toepassing mogelijk door Kenniscentrum Innovatie
zonder externe ondersteuning
• Overdracht is gedocumenteerd en proceseigenaarschap is overgedragen
Resultaatgebied 2: Ontwikkelde toolbox voor formalisatiefase
Oplevering:
• Q2 2026 (tussenoplevering): minimaal 1 tool ontwikkeld en gevalideerd
• Q4 2026 (eindoplevering): minimaal 3 tools volledig afgerond, gevalideerd en
overgedragen.
Inhoud per tool:
• Templates, handreikingen, werkvormen en/of formats
• Gebruikershandleiding met:
◦ Doel en toepasbaarheid van de tool
◦ Stapsgewijze instructies voor gebruik
◦ Voorbeelden en praktijkvoorbeelden
• Evaluatieverslag met:
◦ Beschrijving toepassing bij 1-2 samenwerkingsverbanden
◦ Bevindingen en aanpassingen
◦ Aanbevelingen voor vervolg
• Afstemming met stakeholders gedocumenteerd
Algemene deliverables:
• Overdracht aan Kenniscentrum Innovatie inclusief toelichting
Acceptatiecriteria:
• Minimaal 3 tools zijn volledig ontwikkeld en opgenomen in de toolbox bij Kenniscentrum
Innovatie
• Elke tool is praktisch gevalideerd met tenminste 1 samenwerkingsverband
• Gebruikershandleidingen zijn compleet, toegankelijk en begrijpelijk voor de doelgroep
• Tools zijn geschikt voor zelfstandig gebruik door begeleiders van communities zonder
externe ondersteuning
• Validatiebevindingen zijn gedocumenteerd per tool
• Overdracht aan Kenniscentrum Innovatie is geformaliseerd
Resultaatgebied 3: Onboardingsprogramma en Community of Practice
Oplevering: Q4 2026
Inhoud:
A. Onboardingstraject
• Reeks werkvormen en sessies voor zelfstandig gebruik GROEI-toolbox
• Ondersteuningsmaterialen:
◦ Kennismakingsdocument met introductie GROEI-aanpak
◦ Instructievideos of handleidingen
• Gevalideerde en verbeterde versie op basis van community-ervaringen
B. Community of Practice
• Minimaal 4 gedocumenteerde bijeenkomsten met:
◦ Deelnemerslijst (minimaal 3 verschillende deelnemers)
◦ Verslag per bijeenkomst met agenda, opbrengsten en afspraken
◦ Documentatie van validatiebevindingen onboardingstraject
◦ Overzicht van gedeelde kennis en lessons learned
• Documentatie van iteratieve verbeteringen aan onboardingstraject naar aanleiding van
community-feedback
C. Evaluatierapport
• Evaluatie van onboardingstraject:
◦ Effectiviteit van werkvormen en sessies
◦ Bruikbaarheid van ondersteuningsmaterialen
◦ Mate waarin zelfstandig gebruik mogelijk is
• Evaluatie van Community of Practice:
◦ Deelname en betrokkenheid
◦ Kwaliteit van kennisuitwisseling
◦ Opbrengsten en toegevoegde waarde
• Concrete aanbevelingen voor:
◦ Verbetering van onboardingstraject
◦ Duurzame borging van community
◦ Voortzetting 2027
• Overdracht aan Kenniscentrum Innovatie
Acceptatiecriteria:
• Onboardingstraject is compleet en maakt zelfstandige werken met GROEI-toolbox
mogelijk
• Minimaal 4 bijeenkomsten zijn georganiseerd met minimaal 3 verschillende deelnemers
• Alle bijeenkomsten zijn gedocumenteerd met verslaglegging en opbrengsten
• Onboardingstraject is iteratief verbeterd op basis van praktijkervaringen
• Evaluatierapport bevat concrete, toepasbare aanbevelingen
• Evaluatierapport beschrijft realistische aanpak voor duurzame borging
• Materialen zijn laagdrempelig en geschikt voor gebruik zonder VNG-betrokkenheid